ENQUÊTE OVER ONELINERS

Voor de samenstelling van dit boekje heb ik een marktonderzoek over oneliners verricht. Daartoe heb ik een kleine honderd mensen gevraagd naar hun menig over oneliners. Ik heb het simpel gehouden door het in principe bij één vraag te laten, maar soms ontstonden er toch gesprekken over (het nut van het gebruiken van) oneliners. De kernvraag was simpel:

HOE DENK JE OVER ONELINERS?

De enquête is afgenomen op stations, in bussen en treinen en in kroegen. Sommige ondervraagden hadden geen idee wat er onder een oneliner moest worden verstaan en in die gevallen heb ik er een paar op een kaartje gedrukte voorbeelden van gegeven. Overigens kreeg iedere geënquêteerde na afloop van het interview dat kaartje:
 

Natuurlijk waren er een paar reacties bij die wellicht het best met ‘schouderophalen’ getypeerd zijn, maar veruit het grootste deel van de ondervraagden maakten duidelijk gecharmeerd te zijn van oneliners. Een deel daarvan zag meteen mogelijkheden om oneliners uit een boekje als dit zelf te gebruiken in speeches, in verslagen of in andere schriftelijke taaluitingen.

Tot slot vind je hier nog een selectie uit de reacties:

	oneliners verrassen je
	oneliners zijn een vorm van out-of-the-box denken
	oneliners openen nieuwe gezichtspunten
	oneliners zijn een bewijs van de elasticiteit van de taal
	oneliners zijn een bewijs van lenig denken
	oneliners inspireren
	oneliners tonen de rijkdom van de taal
	oneliners slepen je nieuwe wegen op
	oneliners laten je eerst lachen, wat je een ogenblik later vergaat
	oneliners zetten aan tot het formuleren van nieuwe oneliners
	oneliners tonen de grote kracht van humor
	oneliners verleiden
	oneliners verschuiven de werkelijkheid
	oneliners zetten aan tot denken
	oneliners herbergen tragiek en vreugde in één zin
	oneliners zijn uitspraken met een ondertoon
	oneliners geven een diepe gedachte een grote helderheid
	oneliners zijn een taalmonument
	oneliners laten de zon even schijnen
	oneliners ont-dekken de werkelijkheid
	oneliners maken de complexiteit helder
	oneliners duwen de werkelijkheid even uit balans
	oneliners zijn de hamer van de politicus
	oneliners verlichten
	oneliners laten je lachen

NÓG WAT OVER ONELINERS

Oneliners zijn markante uitspraken die zich gemakkelijk in het geheugen vastzetten. Ze zijn een gezocht artikel voor mensen die regelmatig een publiek moeten toespreken, want oneliners doen het goed bij luisteraars. En ook bij journalisten, die ze graag opnemen in hun verslagen, wat die sprekers zeer op prijs stellen. En lezers vervolgens óók! Conclusie:

ONELINERS ZIJN POPULAIR BIJ IEDEREEN

De term ‘oneliners’ draagt een beperking in zich die we hier gaan doorbreken. Die beperking zit niet alleen in de letterlijke betekenis. Van Dale creëert namelijk nog een andere beperking door het woord ‘oneliner’ van de volgende betekenis te voorzien: ‘een oneliner is een grap die uit niet meer dan één zin bestaat’.

De oneliner alleen maar te zien als grap, het is in mijn ogen een wat al te beperkte visie op het wezen ervan. Ik heb bijvoorbeeld niet de indruk dat Jan Schaefer met zijn uitspraak ‘In gelul kan je niet wonen’ alleen maar een grap wilde maken. Eerder lijkt dat hij ermee wilde aanduiden dat het tijd werd dat men het bij huisvesting niet alleen bij woorden zou moeten laten.

Ik hou absoluut niet van beperkingen en dus doen we nóg een stap. Dit leidt tot de volgende uitspraak:

EEN ONELINER BESTAAT SOMS UIT MEER DAN ÉÉN ZIN

Het elimineren van de beperking van de letterlijke betekenis van het woord ‘oneliner’ biedt de mogelijkheid een paar andere producten van spits taalgebruik onder het merk ‘oneliner’ te scharen, zoals ‘aforismen’ en ook ‘stellingen’.

Die laatste vormen de inhoud van dit e-book. Het zijn stuk voor stuk stellingen die door pro-movendi aan hun proefschriften zijn toegevoegd. Hoogleraar prof.dr.ir. H. van Dam (promotor van vele promovendi) houdt er niet van, getuige zijn artikel ‘Ludieke stellingen leiden de aandacht van het proefschrift af’ (een stelling van Plein Joris Visser). Zijn ergernis wordt op ‘ludieke’ (in de zestiger jaren een veelgebruikt woord) wijze verwoord in een stelling van Paul Wirtz: ‘Vaker dient het proefschrift als envelop voor de stellingen dan het velletje stellingen als bladwijzer voor het proefschrift.’ In het artikel zelf - dat overigens wel hout snijdt - citeert hij een stelling waarmee hij - net als ik - het van harte eens is: ‘veel stellingen zijn eigenlijk aforismen’.

Oneliners, aforismen, stellingen, er zijn zeker verschillen aan te wijzen, maar ze hebben op zijn minst één gemeenschappelijk kenmerk: de mensen die ze hebben geformuleerd, hebben bewezen op originele wijze te kunnen denken en te formuleren. Maar een nóg belangrijker gemeenschappelijk kenmerk is:
 

ONELINERS, AFORISMEN EN STELLINGEN, ZE DÓÉN IETS MET LEZERS

Althans, in dit boekje wordt dat 250 keer geprobeerd. Ik hoop dat het lukt. SPAARNDAM Gerrit Lettinga